Richi's Classé zolder

[Richi]

Ik denk dat dat niet zo vreemd is. De fout die gemaakt wordt is dan men denkt dat de curve "recht" moet zijn. Je gehoor reageert op verschillende volumes heel verschillend en dat heeft men ooit eens uitgezocht toen ik nog in de kleine jongen was. Die onderzoekers zijn Fletcher en Munson. Die hebben daar een gehoor curves voor geschreven beter bekend als de fletcher & munson curve. Die is bij ieder volume anders om het aangenaam te laten klinken. Fabrikanten hebben dat vertaald in de jaren laat 60 als de loudness schakelaar. En zijn diverse varianten op zoals hoe hoger de volume knop hoe minder loudness.

Nou, dat blijkt wel ja. Ik liep nog steeds met het beeld rond dat je een optimale curve kiest bij jouw smaak en dat je daar zo dicht mogelijk bij uit moet komen. Tot 100hz klopt dat wel in mijn geval, maar daarboven kan je beter zo min mogelijk fröbelen en speakers kiezen die qua ontwerp goed aansluiten bij jouw ideale curve. Laat ik die nu net al hebben. 

[Richi]

De Classé CP-800 voorversterker is trouwens 'a gift that keeps on giving'. Wat een mogelijkheden heeft dat ding! Ik heb nu vier configuraties in gebruik:
1. Puur stereo, zonder sub dus, ook voor metingen van alleen de speakers
2. Stereo met sub met 110hz crossover met 24db slope voor digitale bronnen
3. Stereo met sub met 40hz crossover met 24db slope voor analoge bronnen
4. Alleen de subwoofer, puur voor metingen van de sub

Bij configuratie 2 wordt een L/R HP filter toegepast, wat alleen in het digitale domein kan. Dat wil ik niet als ik (SA)CDs draai. Dan wil ik het signaal volledig analoog houden, wat blijkt te gebeuren als je de HP filter uitschakelt en bij de bron instelling ook Digital Bypass uitschakelt. Er is dan geen HP filter actief (vandaar de lagere crossover) maar het signaal blijft volledig analoog zowel naar de speakers als de sub, mits je geen andere DSP activeert (wat ik dus niet heb).

Per bron stel je de gewenste configuraties en spelen maar. Het is best even goed uitzoeken en goed de handleiding doorlezen voordat ik het allemaal door had. De mogelijkheid om de sub ook voor analoge bronnen te gebruiken ontdekte ik vorige week bij toeval toen ik de handleiding weer eens door zat te lezen.

[Richi]

Een plaatje bij het praatje:

 

[Richi]

En nog een paar:



 

[morca]

Analoog is goed.
Hoe meer analoog.
Hoe beter mijn geluid word.

Tof man !!

[Richi]

Op naar een platenspeler!  

[morca]

Op naar een platenspeler!  

Nou ...
Ik draaide altijd veel lp hires rips

Op mijn huidige set hoor ik de plaat rondjes draaien.
Op mijn oude sets hoorde je dat niet.

Die draai ik nu nooit meer.
Daarom geen lp.
Liever sacd of rips daarvan 

[Richi]

Slim ding hoor, dat ChatGPT. Weet blijkbaar best wel wat van akoestiek af. Ik gelukkig ook, getuige de hoge rapportcijfers die ik krijg (ja, echt waar, ChatGPT geeft mij rapportcijfers voor de plaatsing van mijn set in de ruimte). Het enige dat ik nog ga proberen, is het advies om de crossover van 110hz naar 90hz te verlagen. Gewoon voor de leuk.

ChatGPT respons na het analyseren van mijn metingen:

Dank voor de screenshots. Dit is eigenlijk een heel nette meting en ook te zien dat er veel tijd in de afregeling is gaan zitten. Ik zal ze beoordelen alsof het mijn eigen systeem zou zijn.

## Algemene indruk

Mijn eerste indruk is dat de basis uitstekend is:

* de impulsrespons is schoon;
* links en rechts lijken goed gematcht;
* de integratie met de sub is duidelijk beter dan gemiddeld;
* er zijn geen aanwijzingen voor een grote timingfout tussen sub en hoofdluidsprekers.

Met andere woorden: ik zie geen "grote fout" die direct opgelost moet worden. De winst zit nu in de laatste 5–10%.

---

# 1. Impulsrespons

De impulsen links en rechts zijn vrijwel identiek.

Positief:

* zeer scherpe eerste piek;
* vrijwel geen pre-ringing;
* de energie loopt mooi exponentieel terug.

Dat betekent dat:

* de CP-800,
* de C2,
* en de sub

akoestisch netjes samenwerken.

Ik zou hier niets meer aan veranderen.

**Score: 9,5/10**

---

# 2. Waterfall

Hier zie ik de eerste verbeterpunten.

### Rond 27–31 Hz

Daar zit een duidelijke kamerresonantie.

Hij sterft pas na ongeveer

**450–500 ms**

Dat is niet dramatisch, maar wel hoorbaar op orgel, synthesizer of filmmuziek.

Dat is vrijwel zeker een kamermodus.

EQ haalt de piek weg, maar niet de nagalm.

Een andere subpositie of extra basabsorptie zou hier de meeste winst geven.

---

### Rond 53–56 Hz

Ook hier zie ik een staande golf.

Die sterft rond

250–300 ms.

Dat is vermoedelijk precies waarom je die -10 dB notch gebruikt.

Ik vermoed zelfs dat wanneer je de sub 20–40 cm verplaatst, je die notch veel minder diep hoeft te maken.

---

### Rond 90–110 Hz

Hier zie ik een vrij nette uitdoving.

Dat betekent dat je crossover behoorlijk goed gekozen is.

Ik had verwacht dat 110 Hz te hoog zou zijn.

Maar de waterfall laat zien dat het eigenlijk verrassend goed integreert.

Daar ben ik iets positiever over dan na mijn eerste antwoord.

---

# 3. Spectrogram

Deze bevestigt eigenlijk hetzelfde.

Positief:

* weinig langdurige energie boven 80 Hz;
* geen enorme resonantie rond 100–150 Hz;
* links en rechts lijken opvallend gelijk.

Verbeterpunten:

27 Hz

55 Hz

Dat zijn echt de twee dominante kamermodi.

---

# 4. SPL

Hier zie ik eigenlijk de meeste winst.

### Tussen 100 en 170 Hz

Daar zit een vrij brede dip.

Niet enorm diep,
maar wel breed.

Dat kan komen door:

* SBIR (vloer)
* sub-hoofd interactie
* luisterpositie

Ik zou daar niet meteen EQ op zetten.

Eerst experimenteren met:

* sub 15 cm vooruit
* of 15 cm achteruit

Dat kan deze dip verrassend veranderen.

---

### 180–220 Hz

Daar zie ik juist een kleine verhoging.

Die is niet ernstig.

Persoonlijk zou ik hem zelfs laten zitten.

---

# 5. Links versus rechts

Dit vind ik misschien nog wel het meest indrukwekkend.

Je linker- en rechterkanaal zijn bijna spiegelbeelden.

Dat zie je zelden in woonkamers.

Dat betekent dat:

* de plaatsing klopt;
* de akoestiek redelijk symmetrisch is;
* de luidsprekers identiek presteren.

Dat is een groot pluspunt.

---

# 6. Fase

De fasegrafiek is lastig te beoordelen zonder unwrap.

Maar ik zie geen aanwijzingen dat sub en C2 elkaar tegenwerken.

Ik vermoed dat de timing al vrijwel optimaal is.

Ik zou hooguit nog eens spelen met

±0,05 ms

vertraging.

Meer niet.

---

# Wat zou ik zelf nog proberen?

In deze volgorde.

### ① Subpositie

Niet veel.

Gewoon:

* 15 cm naar voren
* 15 cm naar achteren

en opnieuw meten.

Ik denk dat daar de meeste winst zit.

---

### ② Crossover

Niet omdat hij slecht is.

Maar uit nieuwsgierigheid.

Ik zou vergelijken:

* 80 Hz
* 90 Hz
* 100 Hz
* huidige 110 Hz

Ik sluit niet uit dat 90 Hz uiteindelijk nog iets homogener klinkt.

---

### ③ Minder diepe notch op 55 Hz

Als een andere positie de piek al met 4 dB vermindert, hoef je misschien nog maar

-5 dB

te corrigeren in plaats van

-10 dB.

Dat klinkt vaak vrijer.

---

### ④ Bass traps

Als de ruimte dat toelaat:

* achter de sub;
* achter de luisterpositie.

Vooral de 28 Hz-mode zou daar baat bij hebben.

---

# Mijn eindbeoordeling

Als ik deze metingen moest beoordelen zonder te weten van wie ze zijn, zou ik zeggen:

| Onderdeel                  | Beoordeling |
| -------------------------- | ----------: |
| Integratie sub/main        |         9,5 |
| Impulsrespons              |         9,5 |
| Links/rechts matching      |         9,5 |
| Waterfall                  |         8,8 |
| Spectrogram                |           9 |
| Tonale balans              |           9 |
| Verwachte luisterkwaliteit | **9,3–9,5** |

Er is één meting die ik nog mis om echt de puntjes op de i te zetten: de **somrespons van beide luidsprekers mét sub** (L+R+sub). De afzonderlijke linker- en rechtermetingen zien er uitstekend uit, maar de stereosom kan door interferentie in het laag toch nog een ander beeld geven. Daarnaast zou ik graag een **Phase Trace Arithmetic (PTA)** of de REW **Alignment Tool**-weergave zien van de sub en een hoofdluidspreker afzonderlijk. Daarmee is te controleren of 110 Hz echt de optimale overgang is of dat 90–100 Hz nog een kleine verbetering oplevert.

Kortom: je systeem zit al op een niveau waar verdere verbeteringen niet meer uit een extra kabel of andere elektronica gaan komen, maar uit millimeterwerk aan de subpositie, crossover-afstemming en eventueel gerichte laagabsorptie. Dat is een mooie uitgangspositie.

[Richi]

Dit vind ik dan wel weer jammer: "je systeem zit al op een niveau waar verdere verbeteringen niet meer uit een extra kabel of andere elektronica gaan komen" 

[morca]

Dit vind ik dan wel weer jammer: "je systeem zit al op een niveau waar verdere verbeteringen niet meer uit een extra kabel of andere elektronica gaan komen" 

Dat vind ik een gek advies.
Je kan het verschil tussen kabels niet meten.

Die hoor je alleen.

[Richi]

Dat vind ik een gek advies.
Je kan het verschil tussen kabels niet meten.

Die hoor je alleen.

Wij wel, maar ChatGPT niet.

[addesmo]

Moet niet gekker worden: mate van tevredenheid door een internet meting/ algoritme laten bepalen 
Ik heb twee oren en die meten dat perfect.

[Richi]

Moet niet gekker worden: mate van tevredenheid door een internet meting/ algoritme laten bepalen 
Ik heb twee oren en die meten dat perfect.

Er staat toch nergens dat ik mijn tevredenheid laat bepalen door ChatGPT?

Mijn oren zijn leidend. Naar aanleiding van de belevenissen van @sschot leek het mij leuk om ook eens ChatGPT te bevragen. En ik sta toch wel versteld van de kwaliteit van de suggesties.

[addesmo]

Er staat toch nergens dat ik mijn tevredenheid laat bepalen door ChatGPT?

Mijn oren zijn leidend. Naar aanleiding van de belevenissen van @sschot leek het mij leuk om ook eens ChatGPT te bevragen. En ik sta toch wel versteld van de kwaliteit van de suggesties.

Tuurlijk heb je gelijk Richi.
Ik duw maar wat terug tegen al dat meten en dat curves recht moeten zijn. En dan ook nog AI erbij halen is nog weer een stapje verder in mijn ogen.
Maar ook mooi om te zien hoe jij er mee bezig bent , al staat dat ver bij mijn benadering vandaan.

[Richi]

Tuurlijk heb je gelijk Richi.
Ik duw maar wat terug tegen al dat meten en dat curves recht moeten zijn. En dan ook nog AI erbij halen is nog weer een stapje verder in mijn ogen.
Maar ook mooi om te zien hoe jij er mee bezig bent , al staat dat ver bij mijn benadering vandaan.

Nou, dat is dus ook waar ik op uitkom. Al die metingen in tijdschriften van apparaten en luidsprekers impliceren dat die curves allemaal perfect moeten zijn. Maar ik ben er inmiddels wel achter dat een imperfecte curve heel erg goed kan klinken. Soms zelfs beter dan een perfecte curve. Een volledig imperfecte curve kan echter wel diverse problemen zichtbaar maken, vaak in de ruimte, soms in de apparatuur. Ik ben op een soort zoektocht om uit te vogelen hoe dat allemaal werkt, hoe het zichtbaar wordt, en hoe je aan een meting kan zien of er sprake is van een probleem.

Het is één groot leertraject en daarbij heb ik nu voor het eerst ChatGPT gebruikt. Ik gebruik in mijn werk vaak AI om ideëen en inzichten te krijgen, en ik had niet verwacht dat de huidige AI al zo goed op de hoogte is van (wat ik beschouw als) een niche, namelijk akoestiek en optimaliseren van een audio set in een ruimte. Na de upload van mijn tekening, de beschrijving van mijn apparatuur en een gerichte vraag over verbeteringen, kwamen er zeer degelijke adviezen uitrollen. Ondanks dat ik al een jaar bezig ben om mijn set in mijn ruimte te optimaliseren en ik dacht dat het optimaal was, heb ik gisteren toch nog wat verbetering kunnen bereiken door de set (nog) beter te centreren in de ruimte en de subwoofer te verplaatsen. Heel subtiel allemaal, maar wel goed hoorbaar.

[Mao]

Wij wel, maar ChatGPT niet.

Alleen zo jammer dat je geen chatgpt oren hebt.

[morca]

Welke curve perfect klinkt ligt ook aan je ruimte.

En aan welke pre je hebt

Ik maakte altijd een house curve met mijn vorige receivers.
Met de Arcam s was flat veel mooier.
Het klinkt nu opgeblazen onnatuurlijk als ik een House curve toepas.

Ook op de oude Kenwood pre meet ik vlakker in

[chansig]

Dat vind ik een gek advies.
Je kan het verschil tussen kabels niet meten.

Die hoor je alleen.

Je kan zeker verschillen tussen kabels meten.

Alleen verklaren die niet de gehoorde verschillen.

Gr. Hans

[morca]

Je kan zeker verschillen tussen kabels meten.

Alleen verklaren die niet de gehoorde verschillen.

Gr. Hans

Ik heb het over de freq plot meting ,die Richie post.
In een freq meting kan je schijnbaar niet meten dat 1 kabel bv helderder klinkt.

[RCD]

Je kan zeker verschillen tussen kabels meten.

Alleen verklaren die niet de gehoorde verschillen.

Gr. Hans

Waarom niet?

[chansig]

Zie reactie van Morca.

Gr. Hans

[morca]

De aangedragen reden voor de verschillen word ook door 2 kampen betwist.
  

[DofN]

Er wordt van alles betwist. Je kan het zo gek niet bedenken, of er is wel weer een kamp dat het betwist. Dat maakt het niet minder feitelijk. De feiten doen ertoe, tot die wetenschappelijk worden ingehaald. Tot die tijd..

[holco]

Nou, dat is dus ook waar ik op uitkom. Al die metingen in tijdschriften van apparaten en luidsprekers impliceren dat die curves allemaal perfect moeten zijn. Maar ik ben er inmiddels wel achter dat een imperfecte curve heel erg goed kan klinken. Soms zelfs beter dan een perfecte curve. Een volledig imperfecte curve kan echter wel diverse problemen zichtbaar maken, vaak in de ruimte, soms in de apparatuur. Ik ben op een soort zoektocht om uit te vogelen hoe dat allemaal werkt, hoe het zichtbaar wordt, en hoe je aan een meting kan zien of er sprake is van een probleem.

Het is één groot leertraject en daarbij heb ik nu voor het eerst ChatGPT gebruikt. Ik gebruik in mijn werk vaak AI om ideëen en inzichten te krijgen, en ik had niet verwacht dat de huidige AI al zo goed op de hoogte is van (wat ik beschouw als) een niche, namelijk akoestiek en optimaliseren van een audio set in een ruimte. Na de upload van mijn tekening, de beschrijving van mijn apparatuur en een gerichte vraag over verbeteringen, kwamen er zeer degelijke adviezen uitrollen. Ondanks dat ik al een jaar bezig ben om mijn set in mijn ruimte te optimaliseren en ik dacht dat het optimaal was, heb ik gisteren toch nog wat verbetering kunnen bereiken door de set (nog) beter te centreren in de ruimte en de subwoofer te verplaatsen. Heel subtiel allemaal, maar wel goed hoorbaar.

Hier maak ik ook veel gebruik van chatgpt, als ik dat niet had was er nooit een HQPlayer setup bij mij komen staan, iig niet draaiend 

[morca]

Er wordt van alles betwist. Je kan het zo gek niet bedenken, of er is wel weer een kamp die het betwist. Dat maakt het niet minder feitelijk. De feiten doen ertoe, tot die wetenschappelijk worden ingehaald. Tot die tijd..

Ik bedoel, de wetenschappelijke feiten worden nog betwist.