Richi's Classé zolder

[morca]

Ik ben vergeten welk liedje gisteren aanstond.

Maar mijn Arcam zingt nu ook "sound of silence" 

[Richi]

Recentelijk heb ik ervaring opgedaan met EvoTune, de DSP mogelijkheden van de Eversolo T8. En ik moet zeggen dat het - met beleid - tot heel goede resultaten kan leiden. Zoals jullie wel weten, pruts ik veel met PEQ, dus het aanpassen van het volume op diverse frequenties om een vlakkere frequentierespons te bewerkstelligen. Door onderzoek is duidelijk geworden dat een volledige vlakke frequentiecurve door velen als levenloos en scherp wordt ervaren. Omdat onze oren minder gevoelig zijn voor lage tonen en onze relatief kale luisterruimtes hoge tonen vaak versterken, zie je dat de meeste curves volumes in de lage tonen versterken en volumes in de hoge tonen dempen. Kijk maar eens naar onderstaande grafieken (van het ASR forum) waarop je diverse target curves ziet afgebeeld.





Aangezien mijn Classé voorversterker 5 PEQ banden per kanaal toelaat - waarbij een kanaal één sub of één speaker is, 4 in totaal dus - heb ik daar in het verleden veel mee gespeeld. In eerste instantie met als doel de frequentiecurve zo glad mogelijk te krijgen. Dat doe je dan doormiddel van het aangeven van een frequentie, hoeveel dB het geluid versterkt of gedempt moet worden op die frequentie en hoe breed de aanpassing moet doorwerken, dus voor een breed frequentiegebied of heel smal om een flinke piek te dempen. Inmiddels ben ik daar vanaf gestapt en probeer ik de target curve met mijn aanpassingen te benaderen om te corrigeren voor room modes (flinken pieken in de weergave door de fysieke afmetingen van de luisterruimte) en ook de signatuur van de weergave meer naar mijn zin te maken. PEQ is geen wondermiddel dat een instap luidspreker laat klinken als één veel betere luidspreker, maar je kan er wel vervelende beperkingen van je luisterruimte (deels) mee wegnemen.

De reden dat ik zo veel met PEQ heb geprutst in het verleden, is omdat ik akoestiek heel interessant vind. Het intrigeert mij hoe het precies werkt en ook hoe je met DSP je set naar een hoger nivo kan tillen. Gewoon omdat ik het leuk vind om daar diep in te duiken en ook via trial-and-error te leren hoe het precies werkt.

Inmiddels heb ik een eigen target curve gemaakt die in het laag het midden houdt tussen de Harman curve en de B&K curve. Er zijn vele varianten van de Harman curve gemaakt, maar in mijn sets geef ik de voorkeur aan een beetje bass boost (wat de Harman curve biedt) en iets minder demping in het hoog (wat de B&K curve biedt). Dit hangt allemaal af van je luisterruimte, je luidsprekers en ook (vooral?) je smaak (en misschien ook hoe oud je oren zijn ).

Sinds Kerst 2025 staat hier een Eversolo T8. Voornamelijk aangeschaft als mediaspeler met veel verschillende digitale uitgangen, fijne probleemloze bediening en een prachtig scherm. Maar er zit ook een DSP optie op, die 10 banden per kanaal ondersteunt in plaats van 5. Dus heb ik de DSP instellingen van de Classé overgezet naar de T8 en warempel, dat klonk net zo goed. Bij beide apparaten hoor ik geen verslechtering van de weergave als ik DSP inschakel, wat mij zegt dat beide DSP engines erg goed zijn. Ter vergelijking: de Hypex DSP engine van de Dynaudio subs die ik had, voegde hoorbare ruis toe als het signaal naar de speakers via de subs liep.

En toen ik met de Eversolo aan het spelen was, kreeg ik meer zicht op de mogelijkheden van de "Eversolo Evotune" DSP engine. En je kan daar best wel veel mee:
- meerdere EQ configs opslaan
- per digitale uitgang instellen welke EQ config je wil toepassen
- per EQ config kan je Graphic EQ, Parametric EQ, PEQ en* FIR filters toepassen
- metingen uitvoeren door het aansluiten van een USB microfoon of via je smartphone
- deze metingen omzetten in zogenaamde FIR (Finite Impulse Response) filters
- tot 10 PEQ banden per kanaal instellen, handmatig of automatisch op basis van een meting
- Equalizer instellingen doen voor beide kanalen tegelijkertijd

*) let op het woordje EN in deze zin, je kan deze aanpassingen combineren: bijvoorbeeld door een FIR filter te maken naar target curve FLAT en dan middels PEQ low shelf en high shelf aanpassingen toe te voegen om de laag en hoog weergave naar je zin te maken.

Dit is dus een heel krachtige DSP engine. Maar goed, dat is ook niet zo gek als je nagaat dat de Classé in 2012 werd geïntroduceerd en de Eversolo nog maar een paar jaar op de markt is.

Dus, ik ben aan het spelen gegaan en ik heb wat metingen gedaan met mijn UMIK 1 direct aangesloten op de T8. Het kalibratie-bestand van de UMIK heb ik naar de T8 gekopieerd en die kan ik dus gemakkelijk toepassen als ik ga meten. En dan is het een fluitje van een cent. Stap voor stap:
- kies de microfoon en eventueel het kalibratie-bestand
- sound-check om het volume goed in te stellen
- meten van de weergave middels een 'sweep' van 20hz tot 20.000hz (10 seconden per kanaal)
- kiezen of je PEQ instellingen of een FIR filter wil aanmaken (beide kan binnen één EQ config)
- het filter ontwerpen: instellen target curve, smoothing, frequentiebereik en volume

En dan is je EQ config klaar en kan je luisteren. Let op dat als je PEQ filters EN FIR filters laat bepalen in dezelfde EQ config die beide worden ingeschakeld! Dat is natuurlijk dubbelop en je moet zelf even OF de PEQ filters OF de FIR filters aanzetten.



 

Er zijn diverse target curves beschikbaar: FLAT, Harman 1, Harman 2, B&K, Tilted Linear. Je kan dus zowel FIR filters als PEQ instellingen laten aanmaken. Ik heb wisselende resultaten behaald, maar in mijn geval klinkt TL als FIR filter uitermate goed. Bij mijn vader thuis (B&W P5 luidsprekers aan een Eversolo Play) klinkt FLAT juist weer heel goed. Mijn ervaring is dat B&K heel hol klinkt en de Harman curves heel erg 'loudness' klinken. Maar dat kan elders weer heel anders zijn natuurlijk.

Ik heb het ini eerste instantie toegepast op alleen mijn Dynaudios en daarna ook in combinatie met 2 subs in stereo opstelling. Dat laatste - dus met 2 subs die meedoen tot 80hz met 24dB slope - klinkt na inmeten van het TL FIR filter heel erg goed. Zo goed dat ik er al een tijdje mee speel en geen behoefte voel er ook maar iets aan te veranderen.

Als ik de EQ uitzet, dan hoor ik direct de room modes weer (ergerlijk) maar ook dat stemmen wat meer aanwezig zijn (vind ik wel lekker, kwestie van smaak). Dat laatste zou ik dan met een enkele PEQ instellingen kunnen aanpassen, maar tot op heden heb ik die behoefte nog niet gehad. De imaging, breedte en diepte van de weergave blijft onaangetast, zelfs bij toepassing van het FIR filter van 20hz tot 20.000hz.

Ik zou er zeker een keer mee spelen als je de kans hebt.

[Richi]

Een kleine toelichting op wat een FIR filter is (bron: Google).

FIR staat bij DSP (Digital Signal Processing) voor Finite Impulse Response [4.3, 4.6].

Wat betekent dit?

Eindige Impulsrespons: Dit houdt in dat het filter een eindige reactie geeft op een impuls. De impulsrespons (de reactie van het filter op een korte puls) daalt na een eindige tijdsduur tot nul [4.3].

Filtertype: Het is een type digitaal filter dat wordt gebruikt om signalen te bewerken, bijvoorbeeld om specifieke frequenties door te laten of te blokkeren [4.4].

Linear Phase: Een belangrijk kenmerk van FIR-filters is dat ze, in tegenstelling tot IIR-filters (Infinite Impulse Response), een lineaire fase kunnen hebben, waardoor alle frequenties met dezelfde vertraging worden verwerkt [4.6].

Stabiliteit: FIR-filters zijn inherent stabiel, wat betekent dat ze geen onverwachte oscillaties of feedbackproblemen veroorzaken.

FIR-filters worden veel gebruikt in audioverwerking (zoals crossovers), communicatiesystemen en radarprocessing [4.6, 4.27].

[Richi]

Ik ben vergeten welk liedje gisteren aanstond.

Maar mijn Arcam zingt nu ook "sound of silence" 

Oei, dat is niet fijn! Weet je al wat er loos is?

[brt]

Interessante ontwikkeling en ontdekking Richard!
Mooi dat je zo veel mogelijkheden op de Eversolo hebt. De TL is dus een target curve van de t8?

Ik speel thuis ook met een combinatie van Harman en B&K. Ik vind dsp echt perfect om een speaker optimaal (naar je smaak) te laten klinken.

Ben je nu trouwens helemaal van Roon af?

[morca]

Oei, dat is niet fijn! Weet je al wat er loos is?

Geen idee.
Hij staat op tafel hier.
Vd week opsturen als ik vervoer heb.
Nog garantie gelukkig.

[vanzomereng]

Ik ben vergeten welk liedje gisteren aanstond.

Maar mijn Arcam zingt nu ook "sound of silence" 

Zingt nu... wacht maar ff....

Naar welke reparateur ga jij de Arcam brengen 

[Richi]

Ben je nu trouwens helemaal van Roon af?

Als ik weet wat ik wil luisteren dan speel ik met Jplay. Meestal als ik er echt voor ga zitten.

Voor muziek tijdens het werk of om nieuwe muziek te ontdekken, heeft Roon mijn voorkeur.

Edit: inderdaad, TL staat voor de Tilted Linear curve in de T8.

[morca]

Zingt nu... wacht maar ff....

Naar welke reparateur ga jij de Arcam brengen 

Garantie

[Magura]

Garantie

Balen Marco,

Ook best snel.   Benieuwd wat het probleem is.

[morca]

Balen Marco,

Ook best snel.   Benieuwd wat het probleem is.

Tja het is wat het is.

Snel idd
Ik heb geen mazzel met receivers
Alhoewel mijn Panasonic doet het nog steeds
Die is bijna 25 jaar oud

[mmuetst]

Met plezier je DSP verhaal gelezen @Richi. In mijn Eversolo kan ik ook DSP curves kwijt. Maar volgens mij is deze niet zo geavanceerd als bij de duurdere modellen van Eversolo. Toch al wel heel leuk spul om mee te experimenteren.

[Richi]

Met plezier je DSP verhaal gelezen @Richi. In mijn Eversolo kan ik ook DSP curves kwijt. Maar volgens mij is deze niet zo geavanceerd als bij de duurdere modellen van Eversolo. Toch al wel heel leuk spul om mee te experimenteren.

Kan je eigen target curves toevoegen? Dat heb ik nog niet kunnen ontdekken.

[mmuetst]

Ik heb met REW metingen gedaan en die correcties kon ik dan toevoegen aan de Eversolo, of bedoel je dat niet?

[Richi]

Ik heb met REW metingen gedaan en die correcties kon ik dan toevoegen aan de Eversolo, of bedoel je dat niet?

Nee, dat bedoelde ik niet. Voor het maken van FIR filters, heb je een target curve nodig. Die zijn door Eversolo voorgedefinieerd. Maar normaliter kan je ze ook als TXT bestand importeren, maar die functie heb ik nog niet gevonden.

Iets anders:
Vanavond ga ik de subs eens tussen de luidsprekers zetten in plaats van aan de buitenkant, met name om het audiomeubel aan de linkerkant beter toegankelijk te maken. Hopelijk maakt het qua klank weinig uit. En als het er slechter van wordt, dan gaan de subs weer naar de buitenzijde.

[Richi]

Wat een gekke hobby hebben wij toch (of: wat akoestiek allemaal niet doet). De subs staan niet meer buiten, maar binnen de speakers. Dat is een groter verschil dan ik had verwacht! Het ontneemt het zicht op de brute Classé eindversterkers, wat ik wel jammer vind ik maar de keerzijde is dat ik nu fatsoenlijk een CD of blu-ray in de speler kan leggen. Maar het klinkt minstens net zo goed: het laag klinkt gecontroleerder, dus ik vermoed dat de room modes minder worden aangesproken met deze opstelling. Ik heb nog niet gemeten en aangezien ik deze week in het buitenland ben, zal dat nog wel even op zich laten wachten. Maar goed, het klinkt heerlijk zo zonder DSP. Ja, inderdaad. Zo veel moeite gedaan om die DSP een beetje onder de knie te krijgen en nu klinkt het beter zonder. HAHAHAHAHA. Maakt ook niet uit, gewoon genieten van heerlijke muziek die - op de luisterplek - super 3D klinkt. Alsof je erbij zit en dan op de voorste rij.



Zoals je kan zien, heb ik de houten platen onder de speakers en subs verwijderd. Eigenlijk om 2 redenen: de plek van de speakers is nu definitief, dus gemakkelijk schuiven is niet meer nodig. En ik wilde de subs zo dicht mogelijk tegen de speakers aanzetten, en dat lukte niet met die houten platen eronder.

[Kingpin]

Draai nu zelf ook zonder dsp en moet zeggen dat het dynamischer klinkt dan met.
Wil nog wel een keertje weer beginnen maar op 1 of andere manier weerhoud het me ervan nu ik eenmaal zonder heb gehoord en actief bezig ben gegaan met plaatsing en ontkoppeling.

[WillyP]

Wat een gekke hobby hebben wij toch (of: wat akoestiek allemaal niet doet). De subs staan niet meer buiten, maar binnen de speakers. Dat is een groter verschil dan ik had verwacht! Het ontneemt het zicht op de brute Classé eindversterkers, wat ik wel jammer vind maar de keerzijde is dat ik nu fatsoenlijk een CD of blu-ray in de speler kan leggen. Maar het klinkt minstens net zo goed: het laag klinkt gecontroleerder, dus ik vermoed dat de room modes minder worden aangesproken met deze opstelling. Ik heb nog niet gemeten en aangezien ik deze week in het buitenland ben, zal dat nog wel even op zich laten wachten. Maar goed, het klinkt heerlijk zo zonder DSP. Ja, inderdaad. Zo veel moeite gedaan om die DSP een beetje onder de knie te krijgen en nu klinkt het beter zonder. HAHAHAHAHA. Maakt ook niet uit, gewoon genieten van heerlijke muziek die - op de luisterplek - super 3D klinkt. Alsof je erbij zit en dan op de voorste rij.



Zoals je kan zien, heb ik de houten platen onder de speakers en subs verwijderd. Eigenlijk om 2 redenen: de plek van de speakers is nu definitief, dus gemakkelijk schuiven is niet meer nodig. En ik wilde de subs zo dicht mogelijk tegen de speakers aanzetten, en dat lukte niet met die houten platen eronder.

Less is more! Dat bewijst nog steeds zijn waarde. Ik ben erg onder de indruk van wat je allemaal hebt geprobeerd. En heel nauwgezet ook. Maar het was niet voor niets. Je weet nu wat het beste resultaat oplevert in jouw ruimte.

En dat het ten koste gaat van je uitzicht op je elektronica park. Ach, dat zou voor mij geen groot nadeel zijn, als het een betere geluidskwaliteit oplevert.

[Richi]

Draai nu zelf ook zonder dsp en moet zeggen dat het dynamischer klinkt dan met.
Wil nog wel een keertje weer beginnen maar op 1 of andere manier weerhoud het me ervan nu ik eenmaal zonder heb gehoord en actief bezig ben gegaan met plaatsing en ontkoppeling.

Nou, inderdaad, hier lijkt het dezelfde kant op te gaan. En goed is goed!

[Richi]

Less is more! Dat bewijst nog steeds zijn waarde. Ik ben erg onder de indruk van wat je allemaal hebt geprobeerd. En heel nauwgezet ook. Maar het was niet voor niets. Je weet nu wat het beste resultaat oplevert in jouw ruimte.

En dat het ten koste gaat van je uitzicht op je elektronica park. Ach, dat zou voor mij geen groot nadeel zijn, als het een betere geluidskwaliteit oplevert.

Dank je, zo kijk ik er ook tegenaan: leuk om allemaal te proberen - en geeft rust om het geprobeerd te hebben - dus dat was niet voor niets. Ik kom toch uit op wat diverse mensen in dit topic al hebben aangegeven: akoestiek is alles en elke ruimte heeft zijn beperkingen. De kunst is om daar zo goed mogelijk omheen te werken, en daar heb ik veel over geleerd. Ik ken deze ruimte nu heel goed, maar of ik het bij iemand anders zou kunnen reproduceren, dat denk ik niet.

En inderdaad: betere geluidskwaliteit gaat boven het uitzicht.

[brt]

Richard, jouw kennende ga je binnenkort wel weer tweaken met dsp, en dat is helemaal prima natuurlijk

Met de buizenbak speel ik nu ook zonder dsp. Ik hoor dat het minder strak is, maar krijg daardoor nóg wat meer slam.

Het is leuk om de optie te hebben het aan of uit te zetten. Het kost niets en het kan veel brengen!

[Richi]

Richard, jouw kennende ga je binnenkort wel weer tweaken met dsp, en dat is helemaal prima natuurlijk

Met de buizenbak speel ik nu ook zonder dsp. Ik hoor dat het minder strak is, maar krijg daardoor nóg wat meer slam.

Het is leuk om de optie te hebben het aan of uit te zetten. Het kost niets en het kan veel brengen!

Hahaha, daar kon je wel eens gelijk in hebben. Het is nu even rustig in de kop, dus laat ik het fijn zo. En inderdaad, DSP is zo in- en uitgeschakeld net als de subs.

[brt]

Misschien eens een buizenversterker proberen? 

[RCD]

Draai nu zelf ook zonder dsp en moet zeggen dat het dynamischer klinkt dan met.
Wil nog wel een keertje weer beginnen maar op 1 of andere manier weerhoud het me ervan nu ik eenmaal zonder heb gehoord en actief bezig ben gegaan met plaatsing en ontkoppeling.

Ik roep dat altijd al.
Het word niet alleen beter je levert ook in.
Maar als het laag zo slecht is zodat DSP meer goed maakt als slecht, is het prima.
Ikzelf blijf maar schuiven net zolang dat het goed is en ik er mee kan leven.
De rede is dat DSP voor mij beleving en stereo beeld weghaalt, wat voor mij zwaarder telt als een niet perfect laag.

Rob

[Richi]

Misschien eens een buizenversterker proberen? 

En plaatjes gaan draaien zeker? Nee, dank u! 

Ik geef toe dat ik buizenversterkers heel mooi heb horen klinken, maar die doos van Pandora hou ik liever gesloten wegens teveel tweak mogelijkheden.