Zintuigstrelend geweld: een meet and greet in the Chamber of DreamsDe "chamber of dreams" van Philip is in veel opzichten een boeiend project voor mij. Het is eerst en vooral een professionele (akoestische) uitdaging geweest om in een relatief kleine ruimte een zo groot geluid correct neer te kunnen zetten. Het grootste deel van deze zondagmiddag heb ik besteed aan het schrijven van een akoestisch eindverslag van een kantje of 9, dat Philip zonder voorbehoud mag publiceren. Plaatsvervangende trots mijnerzijds is wel op zijn plaats, ook al heb ik hier dan geen schroef in de muur gedraaid of kwast gehanteerd. Door 3½ jaar betrokkenheid bij dit project is het toch een beetje als een geesteskindje gaan voelen. Dit is nu een van die projecten waarbij de betrokkenheid verder gaat dan zakelijke verbondenheid. Dat komt niet in de laatste plaats vanwege het persoonlijke karakter van het contact dat in die jaren ontstaat tussen de klant en mezelf. Ter illustratie: het emaildossier rond dit project beslaat intussen bijna 120 berichten. Afgezien van die berichten hebben Philip en Annet mij meermalen gastvrij onthaald, en ook mijn vriendin was eens zeer welkom toen wij een zakelijk bezoek combineerden met een zomerwandeling in de schitterende omgeving waar zij wonen. Projecten zoals deze zijn de slagroom op de taart van het akoestische advieswerk en de grens tussen zakelijke en vriendschappelijke contacten kan niet anders dan vervagen, daar waar sprake is van zulke goedaardige mensen als Philip en zijn vrouw.
Oktober was een bewogen maand. Na het overlijden van mijn moeder, op 10-10-'10, heb ik weinig gelegenheid voor ontspannende actie gehad, en toen geruchten over deze meet and greet de ronde deden besloot ik om te proberen me ertussen te wurmen, ook al leek de zaal al te zijn volgeboekt. Dan maar een voor Philip onweerstaanbare troef uitspelen: een geheel verzorgde akoestische eindmeting van de ruimte, in ruil voor een plekje bij de meet and greet! Ik wil hierbij het vervoerscomité vanuit Den Bosch hartelijk danken voor het aanbod om mee te rijden; ik meende dat ik via PM eerder al had laten weten dat ik bij mijn Belgische vriendin vandaan zou vertrekken. Dat is de reden dat ik jullie emails omtrent de last-minute communicatie niet heb gezien. Zou ik thuis geweest zijn, dan had ik gereageerd! Toen ik zaterdagochtend om klokslag 10:00u wakker schrok heb ik me enigszins moeten haasten om me tegen elven in de voiture richting Maastricht te kunnen begeven. Niettemin bleek ik de eerste te zijn in het
chateau-de-Philippe...
Tegen de tijd dat de Bossche Bollen arriveerden had ik de nagalmmeting van de ruimte al achter me en wist dat het op dat punt goed zat. Echter, ik heb in die 3½ jaar betrokkenheid nog geen noot muziek horen spelen in deze ruimte! Heel mijn referentie aldaar bestond uit roze ruis, C-gewogen, met een geluidsdruk die varieerde tussen 90 en 110dB. Onnodig te zeggen dat mijn grootste interesse toch echt gelegen was in het kunnen beluisteren van wat stukjes muziek, liefst in tweekanaals stereo, en desnoods aangevuld met een DD18. Echter, voordat het zover was voltrok zich Operatie Moorkop. In de tijd dat ik bij Hobo Hifi in Den Bosch werkzaam was wierp ik me altijd graag op om Bossche Bollen te gaan scoren bij Bakkerij de Groot. Ik kon soms een uur 'ontsnappen' uit die benauwde en uit misplaatste zuinigheid van airco verstoken winkel vol electrosmog. Een lange wachtrij bij Bakkerij de Groot kon altijd als smoes worden gebruikt om lekker lang weg te blijven! Operatie Moorkop bij Philip is trouwens geslaagd, maar de patiënten hebben het geen van allen overleefd. Ze waren best snel op, en de kennismaking met de overige forumleden versoepelde aanmerkelijk door deze gedeelde smart.
Toen we uiteindelijk ontspannen en goed gevuld naar de kelder togen bleek muziek nog altijd niet de eerste prioriteit. Ik wilde weleens zien in hoeverre een nagalmmeting met volle bak (zes mensen) zou uitvallen tegenover de eerdere nagalmmeting met slechts één persoon aanwezig in de ruimte. Ik moet zeggen dat ik er weinig logica in kon ontdekken; ter illustratie heb ik die meting hieronder getoond:
De groene balken tonen de meting met 1 persoon in de ruimte; de olijfkleurige de meting met 6 personen.
Je zou verwachten dat de nagalmtijd, met name in het lagetonengebied onder 300Hz, een stukje korter wordt door het absorberend vermogen van 6 volwassenen, maar dat blijkt niet helemaal het geval te zijn. Op 80 en 250Hz blijkt ie juist zo'n 0,1s
langer te worden als de ruimte gevuld is met mensen. In alle andere tertsbanden is er wel sprake van logica: de nagalmtijd blijft ofwel gelijk of wordt iets korter bij volle bak. Het zal duidelijk zijn dat het uiteindelijk ook maar weinig uitmaakt, d.w.z. er is geen sprake van beter / slechter, want de nagalmtijd is hoe dan ook lekker kort. Ik wil over de akoestische bevindingen verder geen woorden vuil maken in dit verslagje, omdat dit in de andere evaluatie die ik schreef voldoende naar voren komt.
Na het ruisen-in-roze is de ruimte nog even bestookt met laagfrequente sinustonen vanaf 50Hz omlaag. 40, 30, 20, 16 en 10Hz. Dit om te zien of Philip misschien ergens vergeten was een schroefje vast te draaien. Tot mijn verbazing resoneerde en rammelde er helemaal niks mee. De ruimte is van zichzelf zo rigide als de rots van Gibraltar en dat is een aardige prestatie! Geen gegons, gezoem, gerammel, gesis, getik... niks meer. Zelfs de plafondconstructie hield zich stil. Niks zo irritant als een ongeïdentificeerde resonantie die hoorbaar is als je net lekker zit, en die vervolgens niet te localiseren is als je eenmaal opstaat en op zoek gaat... Ze zijn er gewoon niet en zo konden we dan eindelijk aan het serieuze deel van muziek luisteren beginnen.
Ad had Mighty Sam mcHoeheetieookweer bij zich. Een tamelijk compromis- en compressieloze opname uit de tijd dat ze scherpte nog niet goed uit digitale opnames konden houden. Zonder subwoofer lag de klankbalans wat mij betreft teveel op het middenregister en je kon goed horen dat technici zo goed mogelijk haden geprobeerd om zoveel mogelijk detailinformatie in de opname te proppen. Audiofiele digitale opnames uit de late jaren 80 zijn nog geen schoolvoorbeeld van wat er later mogelijk bleek met digitaal, zoals vroege digitale foto's dat evenmin waren. Veel geschreeuw en weinig wol. Met subwoofer viel het mij in elk geval niet tegen, maar toen op een gegeven moment het begrip Nespa in de groep werd gegooid werd het pas echt interessant. Uit eigen ervaring ken ik de cd-flitser al enkele jaren als een nuttig accessoire. Nieuwe cd's gaan bij mij standaard tweezijdig onder de hoogtezon en klinken dan in de meeste gevallen wat overtuigender. Ik had al gemerkt dat juist die oudere audiofiele opnames er veel baat bij hadden en Mighty Sam bleek daar geen uitzondering op te zijn. Na de flitsbehandeling werd luisteren naar dit hoogstandje ineens veel interessanter, met name vanwege de toegenomen dieptewerking en betere instrumentenscheiding. Ook klankmatig verandert er het een en ander en dat blijf ik verbazingwekkend vinden. Zo verbazingwekkend dat ik mezelf weleens heb beschuldigd van zelfmisleiding en autosuggestie, maar nu -- ten overstaan van een aantal medeluisteraars die feitelijk geen verwachtingen hadden -- bleek zulks onterecht. Mighty Sam werd driedimensionaler en klankmatig aangenamer zonder aan detail in te boeten.
Mijn plekje op de voorste rij wilde ik nog even uitbuiten door een eigen verzoekje te laten opzetten: het debuutalbum van Signe Tollefsen. Een ogenschijnlijk vrij onschuldig muziekje, waarbij het bepaald niet om grootse muzikale prestaties gaat, maar eerder om de intensiteit van beleving die met name track 5 (voor mij) oproept. Miss Tollefsen heeft de neiging om haar liedjes rustig en schijnbaar naïef op te starten, om uiteindelijk te ontaarden in het opzetten van een keel die de meeste sets door de mand doet vallen. De set van Philip had daar ook moeite mee; ik kom daar aanstonds nog op terug.
Interessant was het om te horen dat de subwoofer soms wel en soms niet iets bruikbaars toevoegt aan de muzikale presentatie. Soms ook doet de subwoofer afbreuk, en dat was met Tollefsen zeker zo. Het hoofdsysteem is simpelweg fullrange en hoewel een subwoofer voor film en muziek-dvd weleens een aanwinst kan zijn, is het dat mijns inziens zelden voor verfijnde muziekopnames, zoals deze.
Voordat ik naar de tweede rij zou willen verhuizen om mijn plek af te staan aan een andere gegadigde, wilde ik daarom het laatste nummer van Maxim's album "fallen angel" horen. Dat is dan juist een track waarbij de subwoofer wèl iets toe te voegen heeft en dat had ie wat mij betreft ook. Verfijning speelt bij deze muziek een minder grote rol, alhoewel de (kunstmatige) ruimtelijkheid van dit album nogal spectaculair is. Wat ik hoorde bevestigde wat ik had gemeten: het laagste laag blijft nog altijd te lang hangen in de ruimte. Het klinkt te lang door, JUIST OMDAT al het andere zo geweldig goed in balans is gekomen met de akoestische maatregelen. De meting die hierboven is afgebeeld laat tot 80Hz zien hoe de nagalmtijd is samengesteld, maar je mag gerust ervan uitgaan dat deze bij lagere frequenties (in dit geval) niet korter zal worden. Dat komt omdat er in deze ruimte (nog) geen echte maatregelen voor het sublaag zijn genomen, zoals ik in het akoestische verslag verder uitleg. Niettemin is het zo dat het al wel heel goed is zoals het nu is -- beter dan wat het ongetwijfeld was met het bass-management dat met de oorspronkelijke projectiewand kon worden gerealiseerd. Toch, als er een akoestische tekortkoming benoemd moet worden, dan is het zeker deze: dat de nagalmtijd op 63Hz waarschijnlijk net iets te lang is (0,7s), op 50Hz zeker te lang (rond 0,8s) en op 40Hz nog wat langer. Juist nu al het andere zo in orde is, kan ik daar niet omheen, en de eerlijkheid gebied me ook om dit te melden. Ik zou ook mooi weer kunnen spelen, maar ik denk dat ik Philip lang en goed genoeg ken om te weten dat hij dat niet zou willen.
Verrassend was de oude Decca opname van Shostakovich, ik meen wederom van Ad. Ook ongeflitst heel goed te beluisteren, maar na het flitsen was de ruimtelijkheid grootser en liet meer horen van de grote zaal waarin het ooit werd opgenomen. Hier was wat mij betreft geen enkel probleem merkbaar en ondanks de onbekendheid met deze muziek merkte ik naar Ad toe op dat het wel heel meeslepend klonk zo.
Het is mijn ervaring dat een zeer goede HT-geluidsinstallatie nooit het niveau van een dedicated en zeer goed gematchte tweekanaals audioset kan evenaren. Ik heb geen vaste mening waarom dit zo is; enkel merk ik dàt het zo is. Dat komt vooral tot uiting in het beluisteren van de verfijnde geluidsopnames. Dus niet in zoiets basaals als de opname van Maxim, maar wel in de opname van Signe Tollefsen -- twee willekeurige voorbeelden van een contrast waarvan ik nog wel 100 exponenten zou kunnen benoemen. Een dedicated en werkelijk uitgewogen tweekanaalsset haalt meer uit een tweekanaalsopname dan de beste surroundinstallatie, zelfs als deze op "source direct" of "pure direct" gezet wordt en via de twee hoofdspeakers speelt zonder inzet van de sub. Ik ben ooit één keer een uitzondering op deze regel tegengekomen, maar dat was dan ook een uitzondering die budgettair nogal ver ging. Ik sta niet alleen in deze bevinding, die overigens in het geheel geen kritiek is, maar eerder een vaststelling. Deze mening wordt gedeeld door eenieder die het beste van beide werelden zelf heeft horen spelen en je mag het wat dat betreft vergelijken met de prestaties van een sportwagen en die van een terreinwagen. Prestatievergelijkingen tussen die twee hebben iets van appels en peren. Ze zijn voor verschillende doeleinden gebouwd en kunnen nooit van beide werelden het beste bieden in één concept. Niemand staat daar dan van te kijken. Ik denk dat dit bij tweekanaals muziekinstallaties en meerkanaals surroundinstallaties ook opgaat. Ze zijn voor verschillende doeleinden ontwikkeld en hoewel er raakvlakken zijn, zijn er ook cruciale verschillen.
Ik heb zelf een heel bescheiden surroundset -- waarschijnlijk te bescheiden voor woorden voor de meeste echte filmliefhebbers. Als ik cd's draai op die set wordt ik altijd heel treurig. Het klinkt ingehouden, vlak, mat. Maar dan zet ik een DVD op, met een geluidsspoor dat in theorie inferieur is aan de cd die ik er net uit haalde, en dan speelt het me toch goed! Veel beter en overtuigender dan met cd. Dan denk ik: dat is waar de set voor is gemaakt en dat doet ie dan ook geweldig goed. Goed genoeg voor mijn HT-eisen in elk geval. Zo extreem is de situatie bij Philip natuurlijk niet. Ik realiseer mij dat er heel veel muziekliefhebbers 'jaloers' kunnen zijn op de weergave die hij in tweekanaals weet neer te zetten en rightly so! Maar voor een echte puristische tweekanaalsman zoals ik gaat het niet ver genoeg. 't Is net waar de prioriteit ligt.
Op naar film dus... op welks gebied ik totaal niks gewend ben. "Philip, mag ik ajb iets van "War of the Worlds" zien?" Had ik niet moeten vragen... Nu wil ik ook zo'n HT-set... Allemachtig! Over overweldigend gesproken.
U-571 bleek volgens de verzamelde kenners ook de moeite waard te zijn. Vooruit maar, doe ook maar dan! Holy shit... De kwaliteit in "The Chamber of Dreams" staat op eenzame hoogte. Ik denk dat het voor mijn inlevingsvermogen nogal gevaarlijk zou zijn om zo'n set te bezitten, en da's geen grapje. Ik heb vannacht over The Dark Knight gedroomd; de scènes die ik heb gezien hadden nogal een impact en omdat ik die film kort geleden voor het eerst had gezien moest het in dromen blijkbaar nog even dunnetjes over worden gedaan. Slum dog millionaire (was het toch?) zou ik graag willen zien; het voorproefje was erg veelbelovend.
Als amateurfotograaf werk ik sinds een paar maanden mijn fotowerk thuis uit op een gecalibreerde monitor die de volledige Adobe-RGB kleurruimte omvat. Daarvoor had ik een tft-scherm dat vooral heel spectaculair leek, maar weinig genuanceerde kleuren vertoont, want sRGB. Ook mijn plasmascherm calibreer ik thuis en realiseer me dan hoeveel meer eruit gehaald kan worden t.o.v. de standaard fabrieksinstellingen. Ik heb verder niet met een technisch oog naar de filmbeelden gekeken, maar was zonder erbij stil te staan wel heel erg onder de indruk van de kracht van het beeld. Niet overdreven verzadigd, zoals ik weleens tegenkom op locaties. Geen uitgebleekte hooglichten, maar een aangenaam ogend en rustig beeld. Als het beter kan, scherper, dieper, geloof ik dat zonder meer, maar wat je daar dan allemaal nog voor moet doen wil ik niet weten... Indrukwekkend en als je geen filmliefhebber bent zou je het gewoon zomaar worden als je een dergelijke ruimte ter beschikking had!
De tijd is achteraf bezien voorbij gevlogen en ergens op de achtergrond ging op een gegeven moment iets aan het piepen. Het bleek de lasagne te zijn.
Na de oor- en oogstrelingen en de sonische massage van lichaamsholten bleek het zintuiglijk geweld nog altijd niet voorbij te zijn! Als groot liefhebber van pasta's was de recensie van de lasagne uit de eerdere meet and greets me niet ontgaan. "Of ik ook lasagne lustte", had Philip een tijdje geleden nog gevraagd... Mwoah, best wel... Mijn vrees dat er niet voldoende zou zijn om zes hongerige monden te voeden was gelukkig geheel ongegrond! Er bleken bovendien twee varianten te zijn voorbereid door 'invisible Annet'. Aangezien ze dit alles toch wel zal lezen: voortreffelijk! Fatsoen en valse bescheidenheid weerhielden me ervan om een derde stuk te vragen...
Voor de hoofdfilm heb ik bedankt. 't Was niet dat ik er geen zin meer in had, maar het zou te laat voor me zijn geworden, dat kon ik wel aan zien komen. Bij deze een groot dank jullie wel voor Annet en Philip. Ik hoop jullie ooit nog eens te kunnen uitnodigen in mijn muziektempel-met-lasagne-na. Dat zal dan in betere tijden zijn, als ik weer een eigen plek heb en terug ben van m'n reis. Maar wat in het vat zit verzuurt niet.
Het was me ook een waar genoegen om met de andere forummers kennis te maken. Ik heb veel geleerd van jullie over beeldweergave en wat er allemaal komt kijken bij de kwaliteit die jullie nastreven. Hartelijk bedankt voor het fijne gezelschap!
